Focus Intermarium
Структурная геапалітычная аналітыка паміж Балтыкай і Чорным морам
2040

Еўропа пасля правай хвалі

Тэза

Калі за правай хваляй у Еўропе прыйдзе левы паварот, у розных частках кантынента ён будзе розным. На ўсходнім флангу ўжо складаецца свая архітэктура бяспекі, і для Беларусі пытанне ў тым, ці паспее яна ўвайсці ў яе да таго, як правілы будуць напісаныя без яе.

≈ 7 хв чытання · 6 раздзелаў

01 / РЭЦЭПТЫ
Адзін паварот, розныя рэцэпты
Нават агульны левы паварот розныя часткі Еўропы перажывуць па-рознаму: гістарычная памяць і адчуванне пагрозы мяняюць яго склад.
02 / ВОСІ
Дзьве восі разлому
Наколькі радыкальны левы паварот і ці бачыць краіна пагрозу ў Расеі — гэта дзьве розныя восі, і адна не прадказвае другую.
03 / ФЛАНГ
Мір без пачуцця бяспекі
Калі Расея захавае здольнасць да новай агрэсіі, абарона на дзесяцігоддзі застанецца прыярытэтам усходняга флангу, а створаная вакол яе архітэктура перажыве змену ўрадаў.
04 / БЕЛАРУСЬ
Позні ўдзельнік
Пакуль Менск у расейскім ваенным контуры, суседзі будуюць бяспеку без Беларусі, і вяртацца ёй давядзецца да гатовых правілаў.
I

Адзін бульён — розныя рэцэпты

Коратка Правую хвалю ў Еўропе можа змяніць доўгі левы паварот, але ў розных частках Еўропы ён будзе выглядаць па-рознаму.

Павел Усаў піша, што праз 10–15 гадоў дэмакратычная Беларусь можа сутыкнуцца з парадаксальнай праблемай: Еўропы як той культурна-палітычнай прасторы, куды сёння кліча формула «Беларусь у Еўропу», у цяперашнім выглядзе ўжо не будзе. А Беларусі, якая вызваліцца ад камунізму і ад посткамуністычнага рэжыму Лукашэнкі, не варта зноў апынуцца ў «квазі-камуністычным бульёне». Уладзімір Пастухоў развівае блізкую думку: цяперашняя правая хваля можа аказацца кароткай, а назапашаны патэнцыял левага руху, калі сацыяльны і эканамічны крызіс паглыбіцца, — разгарнуцца ў значна больш працяглы .

У Пастухова ёсць важнае ўдакладненне, якое лёгка прапусціць. Ён сам супрацьпастаўляе гістарычны досвед «карэннай», Заходняй, Еўропы досведу Расеі і Усходняй Еўропы: першая значна лепш памятае ўнутраную пагрозу фашызму, другая — камунізму. Значыць, адзін і той жа левы паварот у розных частках Еўропы можа ўспрымацца і праяўляцца па-рознаму — у залежнасці ад гістарычнага досведу і ад таго, якія пагрозы кожны рэгіён лічыць для сябе галоўнымі.

Ёсць і другі нюанс. Нават калі прыняць гіпотэзу Усава і Пастухова, «левая Еўропа» наўрад ці будзе зробленая па адзіным рэцэпце. Слова «левы» хавае занадта розныя рэчы: сацыял-дэмакратычнае пераразмеркаванне, культурны прагрэсізм, антыкапіталізм, стаўленне да НАТА, ступень талерантнасці да палітычнага плюралізму. Іх нельга выкласці на адну шкалу. У розных краінах гэтыя элементы могуць складацца ў вельмі розныя камбінацыі.

Калі працягнуць кулінарную метафару Усава, то на бульён можа нагадваць хутчэй салянку, а ў частцы Заходняй Еўропы — значна больш густы «чырвоны боршч». Гэта не дакладная мапа Еўропы 2040 года, толькі ілюстрацыя аднаго простага прынцыпу: нават пры агульным левым павароце рэгіянальныя «рэцэпты» застануцца рознымі.

II

Дзьве восі разлому

Коратка Будучыя разломы Еўропы пойдуць па дзьвюх незалежных восях: наколькі радыкальны левы паварот і ці бачыць краіна ў Расеі пагрозу.

Тады будучыя еўрапейскія разломы могуць ісці адразу па дзьвюх адносна незалежных восях.

Першая — наколькі радыкальным будзе левы паварот. У адных краінах ён можа застацца ў межах звычайнай сацыял-дэмакратычнай палітыкі, у іншых — пайсці далей, да антыкапіталістычнай павесткі, а ў самым радыкальным варыянце — пачаць ставіць ідэалагічна вызначаныя мэты вышэй за палітычны плюралізм і ліберальныя абмежаванні ўлады.

Другая — ці бачыць краіна ў Расеі пагрозу. Геаграфія і гістарычная памяць тут сапраўды важныя, але яны не прысуд. Блізкасць да Расеі і досвед расейскай экспансіі павялічваюць верагоднасць таго, што стрымліванне Расеі застанецца доўгатэрміновым прыярытэтам, але самі па сабе не гарантуюць палітычнага адзінства.

Таму дзьве восі не варта зліваць у адну. Краіна можа рэзка павярнуць улева і пры гэтым жорстка стрымліваць Расею. А можа застацца ўмеранай і шукаць з Масквой кампрамісу. Месца на адной восі не вызначае месца на другой.

Гэтая гіпотэза працягвае логіку, закладзеную ў «Контурах новага свету да 2035 года» (тэкст па-руску): свет усё больш арганізуецца вакол рэгіянальных сістэм, інфраструктуры, тэхналогій і здольнасці да сумеснага дзеяння. Ідэалогія застаецца важнай, але яна ўжо не адзіная вось, вакол якой будуецца палітычная геаграфія.

III

Еўропа, у якую давядзецца вяртацца

Коратка Усходні фланг ужо атрымлівае ўласныя праграмы ЕЗ, а еўрапейская бяспека складаецца з сеткі рэгіянальных кааліцый унутры ЕЗ і НАТА.

Калі такая Еўропа пачне складвацца, формула «Беларусь у Еўропу» не абавязкова страціць сэнс. Хутчэй зменіцца сама Еўропа, у якую давядзецца вяртацца.

І гэта ўжо не чыстая футуралогія. У лютым 2026 года Еўракамісія асобна вылучыла ўсходнія рэгіёны ЕЗ, якія мяжуюць з Расеяй, Беларуссю і Украінай: тэрыторыі дзевяці краін ад Фінляндыі да Балгарыі са спецыфічнымі выклікамі бяспекі, інфраструктуры, эканомікі і дэмаграфіі. Гэты спіс значна шырэйшы за любы гіпатэтычны (Міжмор'е), таму сам па сабе ён не стварае палітычнага блоку. Але ён ужо замацоўвае ў дакументах тое, што і так відаць: усходняя мяжа ЕЗ мае асобны набор праблем, якія патрабуюць асобнай палітыкі.

Тое ж відаць і ў Readiness Roadmap 2030, «Дарожнай мапе гатоўнасці — 2030» Еўракамісіі. Праэкт Eastern Flank Watch («Варта ўсходняга флангу») — адзін з чатырох яе флагманскіх кірункаў: назіранне, беспілотныя і контрбеспілотныя сродкі, радыёэлектронная барацьба і аператыўная каардынацыя ў цеснай сувязі з НАТА. Пакуль гэта дарожная мапа і набор этапаў, гатовай сістэмы яшчэ няма. Але кірунак руху ўжо вызначаны.

Еўрапейская бяспека наўрад ці будзе будавацца адным блокам з адной шыльдай. Joint Expeditionary Force (, Аб'яднаныя экспедыцыйныя сілы) паказвае іншы шлях: дзесяць паўночнаеўрапейскіх краін НАТА — Вялікабрытанія, Нідэрлянды, паўночныя краіны і краіны Балтыі — маюць уласную рэгіянальную кааліцыю, якая дапаўняе НАТА і не спрабуе яго замяніць. ЕЗ і НАТА застаюцца агульнымі, але ўнутры іх расце сетка перакрыжаваных рэгіянальных кааліцый, праэктаў, закупак і планаў — Еўропа «зменнай геаметрыі». Так, сеткай, і складаецца новая .

Берлін у такой архітэктуры хутчэй можа стаць злучальным звяном паміж агульнаеўрапейскімі рэсурсамі, прамысловасцю і патрэбамі ўсходняга флангу, чым загадзя вызначаным мостам назад да Масквы. Эканамічны прагматызм у адносінах з Расеяй застаецца магчымым, але не абавязковым варыянтам.

IV

Мір без пачуцця бяспекі

Коратка Калі вайна скончыцца без перамогі Расеі, але і без страты ёю здольнасці да новай агрэсіі, абарона на дзесяцігоддзі застанецца галоўным прыярытэтам усходняга флангу.

Ключавым будзе тое, чым скончыцца вайна Расеі супраць Украіны. Калі яна завершыцца без адназначнай расейскай перамогі, але і без знікнення расейскай здольнасці і гатоўнасці да новай агрэсіі, усходні фланг можа атрымаць не мір у поўным сэнсе, а . Нізкі давер да дамоўленасцяў і чаканне, што Масква будзе аднаўляць сілы, могуць на дзесяцігоддзі зрабіць абарону яго галоўным прыярытэтам.

Супольная пагроза не абавязкова мацнейшая за ідэалогію. Але калі пагрозу ўспрымаюць як устойлівую, створаныя вакол яе інфраструктура, сумесныя закупкі, планы, сумяшчальнасць армій і назапашаны давер могуць перажыць не адну змену ўрадаў. Таму супрацоўніцтва ў бяспецы больш інэрцыйнае, чым выбарчыя цыклы.

V

І дзе ў гэтай Еўропе будзе Беларусь?

Коратка Пакуль Менск застаецца ў расейскім ваенным контуры, суседзі будуюць бяспеку без Беларусі, і вяртацца ёй давядзецца да ўжо гатовых правілаў.

Для Беларусі галоўная рызыка не ў тым, што «месца ў Еўропе скончыцца». Геаграфія нікуды не дзенецца, і самастойная Беларусь заўсёды будзе мець для суседзяў вялікае значэнне. Але архітэктуру бяспекі можна будаваць без Беларусі — і з улікам пагрозы, якая патэнцыйна зыходзіць з ейнай тэрыторыі.

Пакуль Менск застаецца ў расейскім ваенным контуры, суседзі будуць праэктаваць інфраструктуру, планы і працэдуры без беларускага ўдзелу. Сумяшчальнасць, давер і ўзаемныя абавязкі будуць назапашвацца паміж іншымі краінамі.

Калі праз 10–15 гадоў у Беларусі зноў стане магчымым сур'ёзна сказаць «Беларусь у Еўропу», дзьверы не абавязкова будуць зачыненыя. Але вяртацца, магчыма, давядзецца ўжо не як сузаснавальніку новай архітэктуры, а як позняму ўдзельніку, які прыстасоўваецца да гатовых правілаў. Коштам уваходу будзе не толькі дэмакратызацыя, але і аднаўленне самастойнага кантролю над тэрыторыяй і сілавымі структурамі, разрыў крытычных ваенных залежнасцяў ад Расеі і — галоўнае — аднаўленне даверу суседзяў.

VI

Украіна і Intermarium як функцыя

Коратка Ад таго, як Украіну ўключаць у еўрапейскую абарону, залежыць, ці паўстане вакол яе шчыльная сетка дзяржаў — Intermarium як функцыя, а не як арганізацыя.

Украіна — адзін з галоўных механізмаў будучай архітэктуры. Тая ж Readiness Roadmap 2030 называе Украіну ключавой часткай еўрапейскай абароннай гатоўнасці, прадугледжвае ейнае ўключэнне ў і поўную інтэграцыю ўкраінскай абароннай прамысловасці з еўрапейскай.

Гэта можа працаваць у два бакі. Калі Украіну шырока ўключаць у сумеснае планаванне, вытворчасць і сістэму гарантый, гэта здольна кансалідаваць усю еўрапейскую архітэктуру. Калі ж краіны ЕЗ і НАТА разыйдуцца ў пытаннях кошту гарантый, рызыкі прамога сутыкнення з Расеяй і размеркавання абавязкаў, вакол Украіны могуць узнікнуць больш вузкія кааліцыі тых, хто гатовы ісці далей за агульны кансенсус.

Тут можа прайсці адзін з галоўных разломаў будучай Еўропы. І Intermarium у такім выпадку не абавязкова будзе арганізацыяй з такой назвай, асобным саюзам альбо магільшчыкам ЕЗ. Ён можа паўстаць як функцыя: шчыльная сетка дзяржаў, для якіх стрымліванне Расеі застаецца доўгатэрміновым прыярытэтам і якія таму глыбей інтэгруюць абаронную інфраструктуру, лагістыку, планаванне і вытворчасць.

Такая сетка можа існаваць адначасова ўнутры ЕЗ, НАТА і паралельных рэгіянальных кааліцый. Яна нават не абавязкова будзе расколваць Еўропу: пры пэўным раскладзе рэгіянальная спецыялізацыя, наадварот, зробіць агульную архітэктуру мацнейшай. Тады галоўнае пытанне для Беларусі будзе не ў тым, ці застанецца Еўропа прывабнай, а ў тым, ці паспее Беларусь стаць удзельнікам фармавання сваёй часткі Еўропы — да таго, як асноўныя правілы гэтай часткі будуць сфармуляваныя без яе.

Вынік вайны і спосаб уключэння Украіны ў новую архітэктуру зададуць знешнія ўмовы. Але ці здолее Беларусь імі скарыстацца, залежыць і ад яе самой: ад захавання , уласных інстытутаў і магчымасці аднавіць рэальны, а не намінальны суверэнітэт.

Аналітычны нарыс па стане на 19 кастрычніка 2026 года.